Dyżur w pracy: kiedy jest czasem pracy, ile odpoczynku i co za niego przysługuje

Sam dyżur nie wlicza się do czasu pracy, dopóki pracownik nie wykonuje pracy, ale nie może naruszać 11 godzin odpoczynku dobowego i 35 godzin tygodniowego. Za dyżur w zakładzie przysługuje czas wolny albo wynagrodzenie, za dyżur w domu z mocy Kodeksu nic, a praca po wezwaniu jest czasem pracy i zwykle nadgodzinami.

Niżej: kto wyznacza dyżur, kiedy staje się on czasem pracy, ile godzin mieści się w dobie, jak liczyć czas wolny i pieniądze, czym różni się dyżur domowy i dyżur medyczny oraz jak wpisać dyżur do grafiku i ewidencji.

Stan prawny na wrzesień 2026.

Czym jest dyżur pracowniczy według Kodeksu pracy

Dyżur pracowniczy to polecenie: pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (art. 151 z indeksem 5 § 1 Kodeksu pracy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245). Zgoda pracownika nie jest potrzebna, a bezpodstawna odmowa jest naruszeniem obowiązków pracowniczych, za które grozi kara porządkowa z art. 108.

Dwa ograniczenia wynikają z samej definicji. Dyżur dotyczy pracy z umowy, więc magazynier nie dyżuruje jako elektryk. Miejsce wyznacza pracodawca: zakład, inne wskazane miejsce albo dom pracownika, i od tego miejsca zależy, co za dyżur przysługuje. W trakcie pełnienia dyżuru pracownik ma pozostawać do dyspozycji pracodawcy, ale dopóki nikt nie wzywa do pracy, czeka, a nie pracuje.

Dyżur pojawia się tam, gdzie coś może się zepsuć poza godzinami codziennej pracy: utrzymanie ruchu na hali, informatyk sieci sklepów, kierownik zmiany w hotelu. Zasady dyżurów najlepiej zapisać w regulaminie pracy: kto, kiedy, gdzie i z jakim czasem stawienia się po wezwaniu.

Czy pracodawca może zmusić pracownika do dyżuru?

Tak, pracodawca może zmusić do dyżuru: jego wyznaczenie jest poleceniem w ramach stosunku pracy i nie wymaga zgody pracownika. Odmowa bez podstawy może skończyć się upomnieniem albo naganą z art. 108 Kodeksu pracy. Polecenie dyżuru, który naruszałby odpoczynek dobowy albo tygodniowy, jest sprzeczne z art. 151 z indeksem 5 § 2. Odmowa polecenia to jednak ryzyko sporu, więc bezpieczniej od razu zgłosić kierownikowi naruszenie odpoczynku.

Jakie są zasady dyżuru w pracy?

Zasady są cztery. Dyżur wyznacza pracodawca poza normalnymi godzinami pracy i dotyczy pracy z umowy; czas dyżuru bez pracy nie wlicza się do czasu pracy; dyżur nie może naruszać 11 godzin odpoczynku dobowego i 35 godzin tygodniowego; za dyżur poza domem przysługuje czas wolny w wymiarze dyżuru albo wynagrodzenie. Praca wykonana w czasie dyżuru jest czasem pracy i zwykle nadgodzinami.

Czy dyżur wlicza się do czasu pracy

Dyżur nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik nie wykonywał pracy (art. 151 z indeksem 5 § 2 Kodeksu pracy). Od chwili wezwania do zakończenia zadania pracownik pracuje, więc te godziny są czasem pracy, a gdy przekraczają normy czasu pracy, są pracą w godzinach nadliczbowych z dodatkiem 50 albo 100 procent (art. 151 § 1 i art. 151 z indeksem 1).

Przykład z hali: technik utrzymania ruchu kończy zmianę o 16:00 i ma dyżur domowy do 22:00. O 18:00 dzwoni brygadzista, bo stanęła linia; naprawa trwa do 19:30. Półtorej godziny to nadgodziny z dodatkiem 50 procent, a pozostałe cztery i pół godziny dyżuru to czekanie, które do czasu pracy nie wchodzi.

Dodatek 100 procent należy się za godziny po wezwaniu w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym za niedzielę lub święto; zamiast dodatku pracownik może dostać czas wolny (art. 151 z indeksem 2). Jak liczyć dodatki, opisuje wpis o rozliczaniu nadgodzin, a porę nocną wpis o godzinach nocnych.

Czy dyżur wlicza się do czasu pracy?

Dyżur nie wlicza się do czasu pracy, dopóki pracownik nie pracuje (art. 151 z indeksem 5 § 2); wchodzi do niego tylko faktyczna praca po wezwaniu, od podjęcia zadania do jego zakończenia. Wyjątkiem jest dyżur medyczny w szpitalu, który w całości wlicza się do czasu pracy.

Kiedy dyżur zmienia się w nadgodziny?

Dyżur zmienia się w nadgodziny, gdy praca podjęta po wezwaniu wykracza poza normę dobową albo przeciętną tygodniową w okresie rozliczeniowym. Skoro dyżur z definicji jest poza normalnymi godzinami pracy, wezwanie po pełnej zmianie prawie zawsze oznacza nadgodziny: 50 procent w zwykły dzień roboczy, 100 procent w nocy, w niedzielę i święto wolne od pracy.

Dyżur a odpoczynek dobowy i tygodniowy

Czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie (art. 132 Kodeksu pracy) i 35 godzin odpoczynku w tygodniu (art. 133); wyjątek dotyczy tylko pracowników zarządzających zakładem (art. 151 z indeksem 5 § 4). Doba pracownicza to 24 kolejne godziny od rozpoczęcia pracy (art. 128 § 3 pkt 1), więc przy zmianie 8 godzin dyżur w tej samej dobie trwa najwyżej 5 godzin.

Zmiana od 8:00 do 16:00, dyżur w zakładzie od 16:00 do 21:00 i odpoczynek od 21:00 do 8:00 wypełniają dobę co do minuty. Dyżur do 22:00 byłby już niezgodny z art. 132, bo zostawiłby 10 godzin odpoczynku.

Tygodniowo: 35 godzin ciągłego odpoczynku obejmuje 11 godzin dobowego, a przy przejściu na inną zmianę może być skrócone do 24 godzin (art. 133 § 2). Dyżury w sobotę i niedzielę są dopuszczalne, ale muszą zostawić w tygodniu blok 35 godzin bez pracy i bez dyżuru. Magazynier z dyżurem w sobotę od 8:00 do 14:00 ma odpoczynek do poniedziałku 6:00, czyli 40 godzin; dyżury po 6 godzin w sobotę i w niedzielę takiego bloku nie zostawiają.

Ile godzin odpoczynku po dyżurze?

Po dyżurze pracownik ma mieć tyle odpoczynku, żeby w dobie pracowniczej zebrało się 11 nieprzerwanych godzin, a w tygodniu 35 godzin. Odpoczynek liczy się od zakończenia dyżuru albo pracy po wezwaniu, bo czas dyżuru nie jest odpoczynkiem. Jak liczy się doba, tłumaczy wpis o dobie pracowniczej.

[[cta:grafik]]

Wynagrodzenie albo czas wolny za dyżur

Za czas dyżuru poza domem pracownikowi przysługuje czas wolny w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określone stawką godzinową lub miesięczną, a bez takiego składnika wynagrodzenia 60 procent wynagrodzenia (art. 151 z indeksem 5 § 3 Kodeksu pracy). Za dyżur pełniony w domu Kodeks nie daje nic (§ 3), a pracownicy zarządzający zakładem rekompensaty nie mają (§ 4).

Przykład kwoty: przy stawce zasadniczej 30,50 zł za godzinę czterogodzinny dyżur w zakładzie, za który nie dało się oddać wolnego, to 122 zł (4 razy 30,50 zł). Czas wolny oddaje się godzina za godzinę: 5 godzin dyżuru w środę to na przykład krótsza zmiana w piątek. Pieniądze wchodzą dopiero wtedy, gdy do końca okresu rozliczeniowego nie ma już miejsca na wolne.

Czy za dyżur należy się wynagrodzenie?

Za dyżur w zakładzie albo w innym wyznaczonym miejscu należy się najpierw czas wolny równy długości dyżuru, a wynagrodzenie dopiero wtedy, gdy czasu wolnego nie da się udzielić. Za dyżur domowy bez wezwania Kodeks pracy wynagrodzenia nie przewiduje. Za pracę wykonaną w czasie każdego dyżuru należy się normalne wynagrodzenie z dodatkiem za nadgodziny.

Dyżur domowy i dyżur pod telefonem

Dyżur domowy, potocznie dyżur pod telefonem, to okres dyżuru pełnionego przez pracownika w miejscu zamieszkania w połączeniu z obowiązkiem stawienia się na wezwanie pracodawcy; Kodeks pracy nie daje za niego czasu wolnego ani wynagrodzenia (art. 151 z indeksem 5 § 3), ale odpoczynek dobowy i tygodniowy chroni tak samo jak przy dyżurze w zakładzie (§ 2). Praca po wezwaniu jest czasem pracy od jej podjęcia.

Granica między dyżurem domowym a czasem pracy nie jest ostra. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 21 lutego 2018 r. (C-518/15, Matzak) uznał za czas pracy dyżur domowy strażaka, który musiał stawić się na wezwanie pracodawcy w ciągu ośmiu minut, bo taki obowiązek znacząco ogranicza możliwość skupienia się pracownika na innych sprawach. Tło stanowi dyrektywa 2003/88/WE z 4 listopada 2003 r. o czasie pracy. Im krótszy czas stawienia się i im mocniej ograniczona swoboda, tym bliżej do czasu pracy.

Sporny jest też dojazd po wezwaniu. Najbezpieczniej rozstrzygnąć to w regulaminie pracy, na przykład zapisem, że czas pracy po wezwaniu liczy się od wyjścia z domu. Kierownik zmiany w hotelu z dyżurem domowym wie wtedy, że alarm o 2:00 i przyjazd o 2:40 to praca od 2:00, płatna jak nadgodziny w nocy z dodatkiem 100 procent.

Wezwanie z dyżuru domowego, które oznacza pracę w nocy albo w nadgodzinach, u pracownicy w ciąży jest wykluczone (art. 178 § 1), a u rodzica dziecka do 8 lat wymaga jego zgody (art. 178 § 2). Trzeba to uwzględnić przy wyznaczaniu dyżurów, a nie w chwili alarmu.

Dyżury medyczne a dyżur z Kodeksu pracy

Dyżur medyczny to inna instytucja niż dyżur z Kodeksu pracy: pełnią go pracownicy wykonujący zawód medyczny z wyższym wykształceniem w szpitalu, polega on na wykonywaniu czynności zawodowych poza normalnymi godzinami pracy, a jego czas w całości wlicza się do czasu pracy (art. 95 ust. 1 do 3 ustawy o działalności leczniczej, t.j. Dz.U. 2026 poz. 156). Wynagrodzenie liczy się jak za nadgodziny (art. 95 ust. 5).

Cztery liczby z ustawy: norma dobowa 7 godzin 35 minut i przeciętnie 37 godzin 55 minut tygodniowo (art. 93); praca ponad przeciętnie 48 godzin tygodniowo tylko po pisemnej zgodzie pracownika, w okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy, ze zgodą do cofnięcia za miesięcznym wypowiedzeniem (art. 96); 11 godzin odpoczynku bezpośrednio po dyżurze medycznym (art. 97 ust. 1 i 2); 50 procent stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego za każdą godzinę gotowości pod telefonem (art. 98). Odpoczynek tygodniowy to 35 godzin, a w uzasadnionych przypadkach co najmniej 24 godziny w okresie rozliczeniowym do 14 dni (art. 97 ust. 3 i 4).

Dyżur medyczny z art. 95 dotyczy tylko podmiotu leczniczego ze stacjonarnymi i całodobowymi świadczeniami zdrowotnymi, więc przychodnia bez nich go nie ma; jej pielęgniarki i technicy podlegają dyżurowi z art. 151 z indeksem 5 Kodeksu pracy. Jak układać grafik z dyżurami na oddziale, pokazuje wpis o harmonogramie pracy pielęgniarek w szpitalu, a normy i odpoczynki wpis o czasie pracy pielęgniarki.

Dyżur w hotelu, sklepie, magazynie i przychodni

Dyżur w hotelu, sklepie, magazynie i przychodni podlega tym samym przepisom Kodeksu pracy, a różnica między branżami leży w jednym pytaniu: czy pracownik czeka, czy pracuje. Recepcjonista na nocnej zmianie za ladą nie ma dyżuru, tylko pracuje, bo obsługuje gości, i cała noc jest czasem pracy. Kierownik zmiany, który śpi w domu z telefonem na wypadek awarii, ma dyżur domowy.

W sklepie dyżur to najczęściej telefon ochrony po zamknięciu: alarm o 23:00 i dojazd kierownika to praca po wezwaniu w porze nocnej. W magazynie i na produkcji dyżuruje utrzymanie ruchu w weekend, w zakładzie albo w domu, zależnie od tego, jak szybko ma stanąć przy maszynie. Jak wygląda grafik recepcji bez takich pułapek, opisuje wpis o grafiku pracy recepcji w hotelu.

Jak zaplanować i zapisać dyżur w grafiku

Dyżur w grafiku zapisuje się jako osobną pozycję z godziną rozpoczęcia i zakończenia oraz miejscem pełnienia, bo takie dane muszą trafić do ewidencji czasu pracy: liczba godzin dyżuru, godzina rozpoczęcia i zakończenia oraz miejsce (§ 6 pkt 1 lit. a rozporządzenia w sprawie dokumentacji pracowniczej, t.j. Dz.U. 2026 poz. 474). Obok zapisuje się każde wezwanie z czasem pracy i oddany czas wolny.

Kolejność pracy kierownika przy planowaniu dyżurów:

1. Wpisać dyżur z godzinami i miejscem, nie jako zmianę, tylko jako osobny rodzaj wpisu.
2. Sprawdzić dobę: zmiana, dyżur i 11 godzin odpoczynku mieszczą się w 24 godzinach, więc po dniówce 8 godzin dyżur trwa do 5 godzin.
3. Sprawdzić tydzień: blok 35 godzin bez pracy i bez dyżuru, także przy dyżurach weekendowych.
4. Po wezwaniu zapisać godziny pracy jako nadgodziny z właściwym dodatkiem.
5. Oddać czas wolny za dyżur poza domem i pokazać go w grafiku, a gdy się nie da, przekazać godziny do płac.

Dokumenty o gotowości do pracy poza normalnymi godzinami też trafiają do dokumentacji czasu pracy (§ 6 pkt 1 lit. c), więc polecenie dyżuru warto wydawać w formie, którą da się zachować. Dyżur domowy zabezpiecza nagłą nieobecność: gdy rano przychodzi zwolnienie lekarskie kasjera z popołudniowej zmiany, osoba na dyżurze przejmuje ją bez szukania po całej załodze. Papierowy miesięczny grafik pracy potrzebuje wtedy osobnej kolumny na dyżury.

[[cta:medycyna]]

Najczęściej zadawane pytania o dyżur w pracy

Ile godzin dyżuru może mieć pracownik?

Pracownik może mieć tyle godzin dyżuru, ile zostawia w dobie 11 godzin odpoczynku, a w tygodniu 35 godzin: po zmianie 8 godzin dyżur w tej samej dobie trwa najwyżej 5 godzin, po zmianie 12 godzin najwyżej godzinę, co wynika z arytmetyki doby, a nie z osobnego przepisu. Kodeks pracy nie ma osobnego limitu godzin dyżuru w miesiącu; ograniczeniem są odpoczynki z art. 132 i 133.

Czy pracownik ma prawo odmówić pełnienia dyżuru?

Pracownik nie ma prawa odmówić dyżuru, bo to polecenie pracodawcy, które nie wymaga jego zgody; bezpodstawna odmowa może skończyć się karą porządkową z art. 108 Kodeksu pracy. Za uzasadnioną przyjmuje się odmowę, gdy dyżur naruszałby 11 albo 35 godzin odpoczynku albo dotyczył pracy spoza umowy. Odmowa to jednak ryzyko sporu, więc bezpieczniej najpierw zgłosić kierownikowi naruszenie odpoczynku.

Czy dyżur domowy jest płatny?

Dyżur domowy nie jest płatny z mocy Kodeksu pracy: za dyżur pełniony w domu nie przysługuje ani czas wolny, ani wynagrodzenie (art. 151 z indeksem 5 § 3). Płatna jest praca po wezwaniu, zwykle jako nadgodziny z dodatkiem 50 albo 100 procent. W szpitalu gotowość pod telefonem jest płatna 50 procent stawki godzinowej za każdą godzinę (art. 98 ustawy o działalności leczniczej).

Czy dyżur w weekend wlicza się do czasu pracy?

Dyżur w weekend nie wlicza się do czasu pracy, dopóki pracownik nie pracuje, tak samo jak w dzień roboczy. Praca po wezwaniu w niedzielę wolną od pracy to nadgodziny z dodatkiem 100 procent, a dyżur musi zostawić w tygodniu 35 godzin ciągłego odpoczynku. Za dyżur w zakładzie w weekend przysługuje czas wolny albo wynagrodzenie.

Czy kierownik ma prawo do czasu wolnego za dyżur?

Kierownik ma prawo do czasu wolnego za dyżur, chyba że zarządza zakładem pracy w imieniu pracodawcy: taki pracownik nie ma prawa do czasu wolnego ani wynagrodzenia za dyżur i nie chroni go zakaz naruszania odpoczynku przy dyżurze (art. 151 z indeksem 5 § 4). Kierownik zmiany albo kierownik sklepu, który nie zarządza całym zakładem, ma te same prawa co inni pracownicy.

Podstawa prawna

• Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245): art. 108 (kary porządkowe), art. 128 § 3 pkt 1 (doba pracownicza), art. 132 i 133 (odpoczynek dobowy i tygodniowy), art. 151 § 1, art. 151 z indeksem 1 i art. 151 z indeksem 2 (nadgodziny, dodatki, czas wolny), art. 151 z indeksem 5 § 1 do § 4 (dyżur), art. 178 § 1 i § 2 (pracownica w ciąży, rodzic dziecka do 8 lat).
• Ustawa o działalności leczniczej (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 156): art. 93 (normy czasu pracy), art. 95 (dyżur medyczny), art. 96 (praca ponad 48 godzin za zgodą), art. 97 (odpoczynek), art. 98 (gotowość do udzielania świadczeń).
• Rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 474): § 6 pkt 1 lit. a i c (dyżur w ewidencji czasu pracy, dokumenty o gotowości do pracy).
• Dyrektywa 2003/88/WE z 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 lutego 2018 r. w sprawie C-518/15 (Matzak).

Stan prawny na 27 września 2026 roku.

Dyżur jako osobny rodzaj zmiany

Proplanum to program do układania grafików dla firm na zmiany; dyżur planuje się w nim jako osobny rodzaj zmiany z godzinami i miejscem, a dziesięć reguł Kodeksu pracy, w tym odpoczynek po dyżurze, sprawdza się przed publikacją grafiku; klient wybiera ostrzeżenie albo blokadę. Normy szpitala pokazuje strona grafik pracy w służbie zdrowia, a reguły strona Kodeks pracy i czas pracy; test na 21 dni zaczyna się bez karty.