Skrócony czas pracy: pilotaż i co zmienia w grafiku

Druga to rządowy pilotaż, w którym 90 pracodawców naprawdę skraca tydzień bez obniżki pensji. Pilotaż obejmuje wyłącznie firmy z programu, a dla reszty norma wciąż wynosi 40 godzin.

Stan prawny na wrzesień 2026, ostatnia aktualizacja 27 września 2026 roku.

Co oznacza skrócony czas pracy

Skrócony czas pracy oznacza w praktyce jedną z trzech sytuacji. Pierwsza to system skróconego tygodnia pracy z art. 143 Kodeksu pracy, w którym te same godziny mieszczą się w mniej niż 5 dniach. Druga to pilotaż Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na 2026 rok. Trzecia to niższa norma z przepisów szczególnych, na przykład dla osób z niepełnosprawnością.

Mówiąc wprost, tylko pilotaż i przepisy szczególne zmniejszają liczbę godzin. System z art. 143 zmienia jedynie ich rozkład. Kasjerka na skróconym tygodniu pracuje tyle samo, co koleżanka na pięciu dniówkach, ale ma dłuższe zmiany i więcej wolnych dni.

System skróconego tygodnia pracy z art. 143 Kodeksu pracy

System skróconego tygodnia pracy pozwala pracować mniej niż 5 dni w tygodniu, przy dłuższych zmianach do 12 godzin. Stosuje się go tylko na wniosek pracownika, w okresie rozliczeniowym do 1 miesiąca. Norma się nie zmienia: przeciętnie 40 godzin w tygodniu, więc w praktyce to cztery dni po 10 godzin albo trzy długie zmiany i jedna krótsza.

Brzmienie przepisu jest krótkie. Na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej może być do niego stosowany system skróconego tygodnia pracy. W tym systemie jest dopuszczalne wykonywanie pracy przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia. Towarzyszy temu równoczesne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca (art. 143).

Zastosowanie tego systemu następuje na podstawie umowy o pracę (art. 150 § 6). Nie wystarczy więc regulamin pracy, trzeba zmienić umowę. Okres rozliczeniowy można przedłużyć do 12 miesięcy na zasadach ogólnych z art. 129 § 2, w porozumieniu ze związkami albo przedstawicielami pracowników.

Komu przysługuje skrócony czas pracy?

Skrócony tydzień pracy przysługuje pracownikowi, który złoży wniosek, a pracodawca się na niego zgodzi, bo przepis mówi „może być stosowany”. Trzy grupy nie mogą w nim pracować dłużej niż 8 godzin na dobę (art. 148). Są to kobiety w ciąży, osoby na stanowiskach z przekroczeniem norm czynników szkodliwych i, bez ich zgody, rodzice dziecka do 4 lat. Rodzic dziecka do 4 lat może się więc zgodzić na dłuższe zmiany.

4-dniowy tydzień pracy w grafiku: cztery zmiany po 10 godzin

Tydzień 4 dni po 10 godzin daje te same 40 godzin co pięć dniówek po 8 godzin, ale trzy dni wolne zamiast dwóch. Taki grafik jest zgodny z Kodeksem pracy w systemie skróconego tygodnia albo w systemie równoważnym. W systemie podstawowym dziewiąta i dziesiąta godzina byłyby już nadgodzinami, bo tam czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę.

Przykład z hali produkcyjnej. Operator pracuje od poniedziałku do czwartku od 7:00 do 17:00. Ma w każdej dniówce dwie przerwy po 15 minut wliczane do czasu pracy, bo przy zmianie dłuższej niż 9 godzin należy się dodatkowa przerwa (art. 134 § 1 pkt 2). Między zmianami ma 14 godzin odpoczynku, więcej niż wymagane 11 godzin.

Od piątku rano do poniedziałku ten operator ma ponad 35 godzin odpoczynku tygodniowego. W systemie podstawowym pracowałby od 7:00 do 15:00 przez pięć dni, z jedną przerwą 15 minut. Taki rozkład dla brygad opisuje strona grafik pracy w produkcji i magazynach.

Miesiąc wymaga więcej uwagi niż tydzień. W październiku 2026 roku pełny etat ma 176 godzin, a to nie dzieli się równo na dziesiątki. Kierownik układa więc 17 dni po 10 godzin i jeden dzień 6-godzinny. Dni wolne w miesiącu muszą przy tym pokryć wszystkie niedziele, święta i soboty z pięciodniowego tygodnia (art. 129 § 1 i art. 147), a przy 18 dniach pracy ten warunek spełnia się sam.

Pilotaż skróconego czasu pracy: założenia, nabór i dofinansowania

Program pilotażowy „Skrócony czas pracy - to się dzieje!” prowadzi Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W naborze wnioski złożyły 1994 podmioty, a komisja wybrała 90 pracodawców, u których projekty obejmują ponad 5 tys. pracowników. Testowanie ruszyło 1 stycznia 2026 roku i trwa do końca grudnia, a wynagrodzenia w tym czasie nie mogą spaść.

Założenia pilotażu z komunikatów ministerstwa, stan na 27 września 2026 roku.

Przy normie 40 godzin skrócenie o 10 % daje 36 godzin, a o 20 % 32 godziny w tygodniu. Na początku 2026 roku firmy wybrały własne modele skrócenia czasu pracy, bo ministerstwo mówi o „różnych formach skrócenia czasu pracy” i nie narzuciło jednego wzoru. Może to być krótsza dniówka, mniej dni pracy w tygodniu albo dodatkowy dzień wolny co jakiś czas. W każdej branży i w każdym sektorze wygląda to inaczej. W biurze łatwiej skrócić dzień, w hotelu trzeba przestawić rotację zmian.

Po zakończeniu pilotażu realizator projektu przekazuje sprawozdanie końcowe i ankiety kwartalne pracodawcy i pracowników. Ministerstwo zapowiedziało raport z testowanych rozwiązań. Na jego podstawie ma ocenić, czy skracania czasu pracy da się używać na szerszą skalę na rynku pracy.

Kiedy wejdzie w życie skrócony czas pracy?

Na wrzesień 2026 roku nie ma ustawy, która skracałaby czas pracy w Polsce wszystkim zatrudnionym. Art. 129 § 1 Kodeksu pracy wciąż mówi o 8 godzinach na dobę i przeciętnie 40 godzinach w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. Program kończy się 31 grudnia 2026 roku, a jego podsumowanie potrwa do 15 maja 2027 roku.

Czy wejdzie 4-dniowy system pracy?

Czterodniowy tydzień pracy już dziś jest możliwy w systemie z art. 143, na wniosek pracownika, ale z tymi samymi 40 godzinami. Pilotaż pozwala testować różne formy skrócenia z tą samą pensją, w tym mniej dni pracy w tygodniu. O skróceniu tygodnia pracy dla wszystkich, na przykład skrócenia czasu pracy do 35 godzin, nie zapadła żadna decyzja ustawowa.

Krótszy czas pracy a obsada w firmie zmianowej

W firmie zmianowej krótszy tydzień przy tej samej pensji oznacza więcej etatów na tę samą obsadę. Sklep, hotel albo hala nie skracają godzin otwarcia, więc brakujące godziny ktoś musi przepracować. Przy obsadzie 480 godzin tygodniowo potrzeba 12 pełnych etatów po 40 godzin, ale 13,7 etatu po 35 godzin i 15 etatów po 32 godziny.

Przy niezmienionej pensji każdy dodatkowy etat to dodatkowy koszt pracy. Dlatego pracodawcy z programu, u których praca w miejscu pracy nie może stanąć, szukają godzin gdzie indziej. Pomaga lepsze dopasowanie obsady do ruchu, krótsze zmiany w martwe godziny i mniej nadgodzin. Recepcja hotelu na dwunastkach ma tu mniej swobody niż biuro, bo recepcja musi być obsadzona przez całą dobę.

[[cta:grafik]]

Skrócona norma z przepisów szczególnych

Niezależnie od programu ministerstwa niektórzy pracownicy mają skrócony czas pracy z mocy przepisów. Osoba ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności pracuje najwyżej 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo (art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji). Nie może też pracować w nocy ani w nadgodzinach (ust. 3).

Te ograniczenia nie obowiązują przy pilnowaniu i wtedy, gdy na wniosek pracownika zgodzi się lekarz (art. 16). Pensja miesięczna nie spada z powodu niższej normy (art. 18 ust. 1).

Przy pracy szczególnie uciążliwej albo szkodliwej dla zdrowia pracodawca może obniżyć normę albo wprowadzić przerwy wliczane do czasu pracy (art. 145 § 1 Kodeksu pracy). Wykaz takich prac ustala po konsultacji z pracownikami i po opinii lekarza medycyny pracy (§ 2). O przerwach przy wysokiej temperaturze pisze wpis o maksymalnej temperaturze w pracy.

W grafiku sklepu osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ma więc zmiany po 7 godzin. Jej pełny etat to 35 godzin tygodniowo i żadnej zmiany nocnej na inwentaryzacji.

Jak ułożyć grafik pod krótszy tydzień pracy

Grafik pod krótszy tydzień pracy zaczyna się od zapotrzebowania godzina po godzinie, a nie od starego szablonu zmian. Najpierw liczy się, ile osób potrzeba w każdej godzinie otwarcia. Potem sprawdza się, ile godzin daje każdy pracownik przy nowej normie. Na końcu układa się zmiany, pilnując 11 godzin odpoczynku dobowego i 35 godzin tygodniowego.

1. Policzyć obsadę w godzinach szczytu i w martwe godziny, osobno dla każdego dnia tygodnia.
2. Ustawić przy każdym pracowniku nową normę i wymiar, bo 36 albo 32 godziny to inny etat i inna liczba godzin pracy niż 40.
3. Zdecydować o rozkładzie: krótsze dniówki po 7 godzin 12 minut albo cztery dłuższe dni.
4. Sprawdzić, czy wolne dni nie wypadają wszystkim w piątek, bo wtedy piątek zostaje bez obsady.
5. Porównać koszt nowego grafiku z dotychczasowym, razem z nadgodzinami.

Punkt 4 to najczęstsza pułapka czterodniowego tygodnia. Jeśli cały zespół dostanie wolny piątek, sklep albo recepcja muszą ten dzień obsadzić nadgodzinami. W grafiku pracy online automat układa zmiany pod zapotrzebowanie i rozkłada wolne dni tak, żeby każda godzina miała obsadę.

[[cta:hotel]]

Najczęstsze pytania

Czy skrócony czas pracy obniża pensję?

Skrócony tydzień pracy z art. 143 nie obniża pensji, bo liczba godzin się nie zmienia, tylko ich rozkład. W pilotażu ministerstwa pensje też nie mogą spaść, choć godzin jest o 10, a potem o 20 procent mniej. Skrócona norma osoby z niepełnosprawnością również nie obniża pensji miesięcznej (art. 18 ust. 1 ustawy o rehabilitacji).

Czy pracodawca może odmówić skróconego tygodnia pracy?

Pracodawca może odmówić skróconego tygodnia pracy, bo art. 143 mówi, że system „może być stosowany” na wniosek pracownika. Z brzmienia przepisu wynika, że odmowy co do zasady nie trzeba uzasadniać. Wyjątkiem jest pracownik wychowujący dziecko do 8 lat, bo skrócony tydzień pracy jest jedną z form elastycznej organizacji pracy. Na jego wniosek pracodawca odpowiada w ciągu 7 dni, a przy odmowie podaje jej przyczynę (art. 188¹ § 2 i 5). Zgoda wymaga zmiany umowy o pracę, bo zgodnie z art. 150 § 6 ten system stosuje się na jej podstawie.

Ile godzin pracuje się w 4-dniowym tygodniu pracy?

W 4-dniowym tygodniu pracy z art. 143 pracuje się przeciętnie 40 godzin, zwykle 4 dni po 10 godzin. W pilotażu ministerstwa tydzień może być krótszy, na przykład 32 godziny po skróceniu o 20 procent, bez obniżki pensji.

Czy w skróconym tygodniu pracy są nadgodziny?

Nadgodziny w skróconym tygodniu pracy powstają po przekroczeniu zaplanowanej długości zmiany, na przykład po dziesiątej godzinie, albo po przekroczeniu przeciętnie 40 godzin w okresie rozliczeniowym (art. 151 § 1). Rozlicza się je z dodatkiem 50 albo 100 procent jak w każdym systemie.

Jak wziąć udział w pilotażu skróconego czasu pracy?

Do pilotażu skróconego czasu pracy nie można się już zgłosić, bo nabór trwał od 14 sierpnia do 15 września 2025 roku. Wybranych 90 pracodawców testuje skrócenie przez cały czas trwania pilotażu, czyli przez rok. Informacje o kolejnych krokach publikuje ministerstwo na gov.pl.

Podstawa prawna

• Kodeks pracy (ustawa z 26 czerwca 1974 r., tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245): art. 129 § 1 i 2 (normy, okres do 12 miesięcy), art. 132 i 133 (odpoczynek), art. 134 § 1 (przerwy), art. 135 (system równoważny), art. 143 (system skróconego tygodnia pracy), art. 145 (skrócenie przy pracy uciążliwej), art. 147 (dni wolne), art. 148 (ograniczenia do 8 godzin), art. 150 § 6 (umowa o pracę), art. 151 § 1 i art. 151¹ (nadgodziny i dodatki), art. 188¹ § 2 i 5 (elastyczna organizacja pracy dla rodzica dziecka do 8 lat).
• Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 884): art. 15 ust. 1 do 3, art. 16, art. 18 ust. 1.
• Pilotaż „Skrócony czas pracy - to się dzieje!”: komunikaty Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na gov.pl z 14 sierpnia 2025 i 15 października 2025 roku, dostęp 27 września 2026.

Stan prawny na 27 września 2026 roku.

Krótszy tydzień bez dziur w obsadzie

Proplanum to program do układania grafików dla firm pracujących na zmiany. Normę i wymiar etatu ustawia się przy każdym pracowniku, a automat układa zmiany pod zapotrzebowanie godzinowe i przed publikacją sprawdza odpoczynki. Jak program pilnuje reguł czasu pracy przy krótszych i dłuższych zmianach, pokazuje strona Kodeks pracy w grafiku.