Oddanie krwi a praca zmianowa: dwa dni zwolnienia, granica 24:00 i rozliczenie nocki

Dzień liczy się kalendarzowo, do 24:00, więc przy zmianie nocnej zwolnienie z dnia oddania obejmuje godziny do północy, a od północy działa już zwolnienie z dnia następnego.

Przepis jest krótki i nie zna zmian, dwunastek ani nocek, dlatego kłopoty zaczynają się w grafiku: co z nocką, która zaczyna się w dniu oddania i kończy w następnym, co z oddaniem po zmianie i jak zapisać nieobecność w ewidencji. Ten wpis odpowiada na te pytania z przykładami dla trzech zmian i dla dwunastek.

Stan prawny na wrzesień 2026, ostatnia aktualizacja 26 września 2026.

Co przysługuje pracownikowi za oddanie krwi

Za oddanie krwi albo jej składników pracownik dostaje zwolnienie od pracy w dniu oddania i w dniu następnym, zwrot utraconego zarobku na zasadach prawa pracy, zwrot kosztów przejazdu do centrum krwiodawstwa i posiłek regeneracyjny (art. 9 ust. 1 ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1782). Dokumentem jest zaświadczenie z regionalnego centrum krwiodawstwa (ust. 1a).

Dwa dni zwolnienia weszły do ustawy na stałe i nie zależą od tego, czy oddanie odbyło się w dniu pracy, czy w dniu wolnym. Jeśli pracownik oddał krew w sobotę, a w niedzielę i tak miał wolne, drugiego dnia nie przenosi się na poniedziałek. Zwolnienie jest przypisane do dat, nie do liczby zmian.

Osobno działa § 12 rozporządzenia o usprawiedliwianiu nieobecności (Dz.U. 2014 poz. 1632): pracodawca zwalnia krwiodawcę na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa na oddanie krwi i na zalecone badania okresowe, jeśli nie da się ich zrobić poza pracą. Za ten czas pracownik zachowuje wynagrodzenie (§ 16 ust. 1). W praktyce oba przepisy nakładają się na siebie: § 12 obejmuje samo oddanie, a art. 9 ustawy cały dzień i dzień następny.

Jak liczyć zwolnienie do końca dnia kalendarzowego

Zwolnienie za oddanie krwi liczy się dniami kalendarzowymi, od 0:00 do 24:00, a nie dobami pracowniczymi ani zmianami. Pracownik, który oddał krew o 10:00 i ma zmianę od 14:00 do 22:00, jest zwolniony z całej tej zmiany, a następnego dnia z każdej zaplanowanej zmiany. Pracownik, który oddał krew o 19:00 po zmianie od 6:00 do 14:00, ma z dnia oddania już tylko godziny po pracy, więc realne zwolnienie zaczyna się od dnia następnego.

Zmiana nocna od 22:00 do 6:00 zaczynająca się w dniu oddania mieści się w zwolnieniu w całości: godziny od 22:00 do 24:00 należą do dnia oddania, a od 0:00 do 6:00 do dnia następnego. Problem jest z nocką, która zaczyna się dnia następnego o 22:00: godziny do 24:00 są zwolnione, a od 0:00 trzeciego dnia przepis już nie działa. Literalnie pracownik powinien przyjść na 0:00, co nie ma sensu organizacyjnie ani zdrowotnie.

Ustawa tego nie rozstrzyga i Kodeks pracy też nie. W praktyce firmy zmianowe zapisują w regulaminie pracy, że zwolnienie obejmuje całą zmianę rozpoczętą w dniu objętym zwolnieniem, i traktują godziny po północy jako usprawiedliwioną nieobecność płatną. Zapis w regulaminie jest korzystniejszy dla pracownika niż ustawa, więc jest dopuszczalny (art. 9 § 2 Kodeksu pracy działa w drugą stronę: postanowienia mniej korzystne są nieważne).

Trzy przykłady: trzy zmiany, dwunastki i oddanie po pracy

W układzie trzyzmianowym oddanie krwi o 8:00 przed zmianą popołudniową zwalnia z całej zmiany od 14:00 do 22:00 i z zmiany następnego dnia, niezależnie od jej pory. Przy dwunastkach oddanie o 9:00 w dniu dniówki od 6:00 do 18:00 wymaga wcześniejszego zejścia ze zmiany na czas oznaczony przez stację i zwalnia z reszty dnia oraz z całej zmiany następnego dnia. Oddanie po zmianie daje tylko dzień następny.

Przypadek drugi i trzeci to te, które trzeba rozstrzygnąć w regulaminie przed pierwszym sporem, a nie po nim. Bez zapisu kierownik zmiany decyduje sam, a dwóch kierowników w tej samej firmie decyduje różnie.

Zaświadczenie, zgłoszenie i zapis w ewidencji

Podstawą zwolnienia jest zaświadczenie wydane przez regionalne centrum krwiodawstwa, Wojskowe Centrum albo Centrum MSWiA (art. 9 ust. 1a ustawy o publicznej służbie krwi); pracownik przekazuje je pracodawcy po oddaniu, a planowaną nieobecność zgłasza wcześniej, bo § 2 rozporządzenia o usprawiedliwianiu nieobecności wymaga uprzedzenia o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności, gdy są z góry znane. W ewidencji czasu pracy nieobecność zapisuje się jako usprawiedliwioną płatną.

Zgłoszenie z wyprzedzeniem nie jest warunkiem zwolnienia, ale jest obowiązkiem pracownika, a przy pracy zmianowej ma znaczenie praktyczne: kierownik musi znaleźć zastępstwo na dwie zmiany. Dobrą praktyką jest wniosek o nieobecność w aplikacji z datą oddania i godziną, żeby kadry od razu wiedziały, które zmiany wypadają, a zaświadczenie dołącza się po powrocie.

Wynagrodzenie za czas zwolnienia liczy się jak za urlop, ze składnikami zmiennymi z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie. Dodatek nocny za nockę, na którą pracownik nie przyszedł, nie należy się, bo dodatek jest za faktyczną pracę w porze nocnej. Zasady zapisu innych nieobecności w ewidencji opisuje wpis o nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy.

[[cta:wnioski]]

Jak zaplanować zastępstwo w grafiku zmianowym

Zastępstwo za dawcę planuje się na dwie zmiany, a przy nocce zaczynającej się dnia następnego na trzy, bo trzecia jest zwolniona do 24:00 i według regulaminu do końca. Najprościej wpisać nieobecność jako blok od godziny oddania do 24:00 dnia następnego i dopiero potem szukać osoby na każdą wypadającą zmianę, sprawdzając jej 11 godzin odpoczynku i dobę.

W sklepie na dwie zmiany zastępstwo bierze zwykle osoba z drugiej zmiany, która przychodzi wcześniej, ale wtedy trzeba sprawdzić, czy nie pracuje 12 godzin w systemie podstawowym. W hotelu na dwunastkach dawcę zastępuje brygada rezerwowa albo osoba z wolnego, która zachowała 35 godzin odpoczynku w tygodniu. Na hali zastępstwo najczęściej idzie w nadgodziny, więc kierownik liczy koszt: dwie zmiany po 8 godzin z dodatkiem 50 procent.

Dawców w zespole warto znać z wyprzedzeniem. Kto oddaje krew regularnie, robi to co 8 tygodni, więc kadry mogą wpisać do grafiku przewidywane terminy i nie kumulować ich z urlopami w tym samym tygodniu. Zasady zamian i zastępstw po ogłoszeniu grafiku opisuje wpis o zmianie grafiku bez zgody pracownika.

Czy pracownik może przyjść do pracy albo zrezygnować ze zwolnienia

Zwolnienie za oddanie krwi jest uprawnieniem pracownika, więc może z niego nie skorzystać i przyjść na zmianę, ale nie może przenieść wolnego na inny dzień ani zamienić go na pieniądze. Pracodawca nie może zmusić dawcy do pracy w dniu oddania ani następnego dnia, nawet przy braku obsady, bo zwolnienie wynika z ustawy.

Po oddaniu 450 ml krwi lekarze zalecają unikać dużego wysiłku przez resztę dnia, więc dawca, który chce wrócić na halę albo do magazynu tego samego dnia, powinien to uzgodnić z kierownikiem, a przy pracy przy maszynach lepiej niech zostanie w domu. Zwolnienie w dniu następnym też jest do wykorzystania od razu: kto nie skorzystał, nie odbierze go za tydzień.

Rezygnację ze zwolnienia warto mieć na piśmie albo w aplikacji, żeby przy kontroli było jasne, że pracownik przyszedł z własnej woli. W ewidencji taki dzień jest zwykłym dniem pracy.

[[cta:rejestracja]]

Najczęstsze pytania o oddanie krwi a pracę zmianową

Jak rozliczać czas oddania krwi przy pracy zmianowej?

Zwolnienie obejmuje dzień oddania do 24:00 i cały dzień następny, niezależnie od pory zmiany. Nocka zaczynająca się w dniu oddania jest zwolniona w całości, bo jej druga część należy do dnia następnego; nocka zaczynająca się dnia następnego jest zwolniona z ustawy do 24:00, a dalej według regulaminu pracy. Oddanie po zakończonej zmianie daje tylko dzień następny.

Ile dni wolnych przysługuje za oddanie krwi?

Dwa dni: dzień oddania i dzień następny (art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o publicznej służbie krwi), z zachowaniem wynagrodzenia. Dni są przypisane do dat, więc oddanie w sobotę przy wolnym weekendzie nie daje wolnego poniedziałku.

Ile czasu ma pracownik na dostarczenie zaświadczenia o oddaniu krwi?

Ustawa nie podaje terminu; zaświadczenie z centrum krwiodawstwa pracownik przekazuje pracodawcy niezwłocznie po powrocie, a o planowanej nieobecności uprzedza wcześniej. Firma może zapisać w regulaminie, że zaświadczenie dostarcza się pierwszego dnia po zwolnieniu.

Czy pracownik może przyjść do pracy po oddaniu krwi?

Może, bo zwolnienie jest jego uprawnieniem, ale wolnego nie przeniesie na inny dzień. Po oddaniu krwi zaleca się unikać dużego wysiłku, więc przy pracy fizycznej albo przy maszynach lepiej z uprawnienia skorzystać. Pracodawca nie może wymagać przyjścia.

Czy pracownik może zrezygnować z dnia wolnego za oddanie krwi?

Tak, ale bez prawa do odbioru w innym terminie i bez ekwiwalentu. Rezygnację warto potwierdzić w aplikacji albo na piśmie, żeby w ewidencji było jasne, że dzień był zwykłym dniem pracy z woli pracownika.

Czy za dzień zwolnienia za oddanie krwi przysługuje wynagrodzenie?

Tak, za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia liczonego jak za urlop (§ 16 rozporządzenia o usprawiedliwianiu nieobecności). Nie przysługuje dodatek nocny za zmianę, na której pracownika nie było, bo dodatek jest za faktyczną pracę w porze nocnej.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1782): art. 9 ust. 1 i 1a, art. 11.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (tekst jednolity Dz.U. 2014 poz. 1632): § 2, § 12, § 16.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245): art. 9 § 2, 132, 133, 149, 151 z indeksem 8.

Nieobecność z datą, godziną i zastępstwem w jednym miejscu

Oddanie krwi to rzadka nieobecność, ale za każdym razem wypada z grafiku dwie albo trzy zmiany naraz, a spór o nockę po północy wraca, dopóki nie ma zapisu w regulaminie. Gdy wniosek o nieobecność z godziną oddania trafia do kierownika w telefonie, blok do 24:00 dnia następnego wchodzi do grafiku sam, a program pokazuje, które zmiany wymagają zastępstwa i kto może je wziąć bez łamania odpoczynków. Tak działają elektroniczne wnioski urlopowe i nieobecności w Proplanum.