Nienormowany czas pracy: co oznacza, kto może go mieć i co z nadgodzinami w 2026 roku

Normy nie znikają: zadania muszą mieścić się w 8 godzinach na dobę i przeciętnie 40 godzinach w tygodniu, a gdy się nie mieszczą, powstają nadgodziny z dodatkiem 50 albo 100 procent. Kodeks pracy nie zna pojęcia „nienormowany czas pracy”; taki zapis w umowie o pracę nie zwalnia z żadnej normy.

W praktyce nienormowany czas pracy bywa mylony z trzema różnymi rzeczami: z zadaniowym systemem, z ruchomym rozkładem, w którym pracownik wybiera tylko godzinę startu, i z sytuacją kierownika, który pracuje ponad normy bez dodatku. Każda z nich ma inne przepisy i inne skutki dla pensji. Ten wpis rozplątuje je po kolei, z przykładami z gastronomii, handlu i transportu.

Stan prawny na wrzesień 2026, ostatnia aktualizacja 26 września 2026.

Co oznacza nienormowany czas pracy w Kodeksie pracy

Nienormowany czas pracy nie jest osobnym systemem czasu pracy; pod tą nazwą kryje się zadaniowy system z art. 140 Kodeksu pracy, w którym pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając normy z art. 129, czyli 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu. Można go stosować tylko w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy, jej organizacją albo miejscem wykonywania. Pracownik nie ma grafiku z godzinami, ale ma limit godzin, w których zadania powinny się zmieścić.

Różnica wobec zwykłego rozkładu leży w tym, kto decyduje o godzinach. W systemie podstawowym kierownik wpisuje do grafiku 6:00 do 14:00 i pracownik w tych godzinach ma być na miejscu. W systemie zadaniowym pracodawca mówi: do piątku dziesięć wizyt u klientów w województwie, a przedstawiciel sam układa dni. Słowo „nienormowany” wprowadza w błąd, bo sugeruje brak norm, a przepis mówi wprost o normach z art. 129.

Kto może mieć nienormowany czas pracy

Zadaniowy czas pracy wolno wprowadzić tylko tam, gdzie uzasadnia to rodzaj pracy, jej organizacja albo miejsce wykonywania (art. 140 Kodeksu pracy), a więc przede wszystkim przy pracy poza zakładem i bez bieżącego nadzoru: u przedstawicieli handlowych, serwisantów w terenie, dziennikarzy, programistów pracujących projektowo, kierowców w transporcie lokalnym na podstawie art. 8 ustawy o czasie pracy kierowców. Warunkiem jest realna możliwość samodzielnego układania dnia; kasjer, kelner czy operator maszyny takiej możliwości nie mają.

Stanowisko nie decyduje samo z siebie. Kierownik regionalny sieci sklepów, który objeżdża dwanaście placówek i sam planuje trasę, spełnia warunek z art. 140. Kierownik zmiany w tym samym sklepie, który musi być na miejscu od otwarcia do zamknięcia, nie spełnia, choćby w umowie wpisano „nienormowany czas pracy”. W gastronomii zadaniowy czas pracy pasuje do szefa kuchni układającego menu i zamówienia, ale nie do kucharza na zmianie obiadowej.

System wprowadza się w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo obwieszczeniu (art. 150 § 1), a wobec konkretnej osoby porozumieniem o zakresie zadań. Samo porozumienie nie wymaga zgody pracownika na system, ale wymaga uzgodnienia, ile czasu zadania zajmują. Pracodawca, który wpisuje zadaniowy czas pracy do umowy bez policzenia zadań, przegrywa potem spory o nadgodziny.

Nienormowany czas pracy a nadgodziny

W nienormowanym czasie pracy nadgodziny przysługują, gdy zadań nie da się wykonać w 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu, mimo należytej staranności pracownika; wtedy za każdą godzinę ponad normę należy się normalne wynagrodzenie z dodatkiem 50 albo 100 procent z art. 151¹. Sąd Najwyższy wielokrotnie orzekał, że nazwanie systemu zadaniowym nie wyłącza prawa do nadgodzin, jeśli wymiar zadań od początku przekraczał normy. Ciężar dowodu, że zadania były wykonalne w normach, spoczywa na pracodawcy.

W sporze o nadgodziny pracownik w systemie zadaniowym nie ma ewidencji godzin, więc dowodzi czasu pracy inaczej: raportami z wizyt, mailami wysyłanymi po 22:00, logowaniami do systemu, zeznaniami klientów. Głośna sprawa z 2025 roku, w której sąd zasądził byłemu pracownikowi około 100 tysięcy złotych za nadgodziny mimo „nienormowanego” czasu pracy w umowie, pokazuje skalę ryzyka po stronie firmy.

Kiedy pracodawca nie musi płacić za nadgodziny? Tylko wtedy, gdy zadania dało się wykonać w normach, a pracownik sam rozłożył je tak, że pracował dłużej, na przykład odkładając wizyty na koniec tygodnia. Ta granica jest cienka, dlatego dobrze prowadzone porozumienie o zakresie zadań zawiera szacunek godzin na każde zadanie i miesięczną sumę, którą porównuje się z wymiarem czasu pracy. Zasady dodatków, limit 150 godzin i prawo do odmowy opisuje wpis o nadgodzinach w Kodeksie pracy.

Czy kierownik ma nienormowany czas pracy

Kierownik nie ma nienormowanego czasu pracy z samego faktu bycia kierownikiem; ma go tylko wtedy, gdy pracodawca objął go zadaniowym systemem z art. 140, co wymaga uzasadnienia rodzajem pracy. Osobna reguła dotyczy wynagrodzenia: pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują w razie konieczności pracę poza normalnymi godzinami bez prawa do dodatku za nadgodziny (art. 151⁴ § 1). To nie jest brak norm, tylko brak dodatku za ich przekroczenie.

Pracownikami zarządzającymi są według art. 128 § 2 pkt 2 osoby kierujące jednoosobowo zakładem, ich zastępcy, członkowie kolegialnego organu zarządzającego i główni księgowi. Kierownik wyodrębnionej komórki to na przykład kierownik sklepu w sieci, kierownik działu w hotelu albo kierownik magazynu, pod warunkiem że faktycznie kieruje zespołem, a nie pracuje na równi z nim. Brygadzista na linii produkcyjnej, który układa palety razem z załogą, kierownikiem w tym znaczeniu nie jest i dodatki dostaje.

Kierownik komórki zachowuje jedno prawo: za nadgodziny w niedzielę i święto, za które nie dostał innego dnia wolnego, należy mu się wynagrodzenie z dodatkiem (art. 151⁴ § 2). Kierownik sklepu, który sześć niedziel z rzędu zamykał placówkę, bo brakowało ludzi, ma o co się upomnieć, choćby w umowie miał „czas pracy nienormowany”.

Jak wygląda nienormowany czas pracy w umowie o pracę

W umowie o pracę nie wpisuje się „nienormowany czas pracy”, tylko wskazuje system: zadaniowy czas pracy z art. 140 Kodeksu pracy, wymiar etatu oraz zakres zadań, a czas potrzebny na ich wykonanie ustala się w porozumieniu z pracownikiem, najlepiej w osobnym dokumencie. Sam zapis w umowie nie zmienia normy dobowej ani tygodniowej i nie znosi prawa do dodatków. Informacja o warunkach zatrudnienia z art. 29 § 3 musi podać obowiązujący pracownika dobowy i tygodniowy wymiar czasu pracy.

Dobrze skonstruowane porozumienie o zadaniach ma cztery elementy: listę zadań albo obszarów, miesięczną liczbę godzin, w której powinny się zmieścić, sposób raportowania wykonania i tryb zgłaszania, że zadań jest za dużo. Przedstawiciel handlowy z porozumieniem „40 wizyt w miesiącu, około 4 godziny na wizytę z dojazdem, razem 160 godzin” ma jasną sytuację; przedstawiciel z zapisem „obsługa regionu” nie ma żadnej.

Nienormowany czas pracy na etacie nie zmienia wymiaru etatu. Pracownik na pełnym etacie w systemie zadaniowym ma w listopadzie 2026 roku do przepracowania 160 godzin, tyle samo co magazynier na zwykłym grafiku, tylko rozkłada je sam. Na pół etatu zadania powinny mieścić się w 80 godzinach, a limit z art. 151 § 5, powyżej którego przysługuje dodatek, wpisuje się do umowy tak jak przy każdym niepełnym wymiarze.

Ewidencja czasu pracy przy nienormowanym czasie pracy

Pracownikom objętym zadaniowym systemem czasu pracy nie ewidencjonuje się godzin pracy (art. 149 § 2 Kodeksu pracy), ale pracodawca nadal prowadzi ewidencję czasu pracy w pozostałym zakresie: dni pracy, urlopy, zwolnienia lekarskie, inne usprawiedliwione i nieusprawiedliwione nieobecności, dyżury i zwolnienia od pracy. Brak ewidencji godzin to zwolnienie z jednego wiersza karty, nie z całej karty.

Rozporządzenie o dokumentacji pracowniczej nie robi wyjątku dla systemu zadaniowego, więc karta ewidencji godzin pracy dla przedstawiciela handlowego wygląda tak samo jak dla kasjerki, tylko z pustymi rubrykami godzin. Wielu pracodawców dopisuje do niej własny wiersz „zadania wykonane w terminie: tak / nie”; nie jest wymagany, ale w sporze o nadgodziny bywa jedynym dowodem po stronie firmy, że zadania były wykonalne.

Warto tu odróżnić ewidencję od rejestracji obecności. Przedstawiciel w systemie zadaniowym nie odbija się na kiosku, ale jego urlopy i zwolnienia muszą być w systemie kadrowym, żeby dział płac policzył wynagrodzenie i żeby nikt nie planował mu zadań na dzień urlopu. Wpis o ewidencji czasu pracy pracownika opisuje wszystkie wiersze karty i okres przechowywania.

[[cta:wnioski]]

Nienormowany czas pracy a odpoczynek, urlop i praca w nocy

Zadaniowy czas pracy nie znosi prawa do 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie i 35 godzin w tygodniu (art. 132 i 133 Kodeksu pracy), a pracownik, który sam planuje dzień, sam też odpowiada za to, żeby między końcem pracy w nocy a startem rano zostało 11 godzin. Pracodawca odpowiada za to, żeby zadania dało się tak ułożyć. Serwisant, który przez trzy dni z rzędu ma awarie o 22:00 i wizyty o 7:00, nie ma szans na odpoczynek i to jest problem pracodawcy, nie serwisanta.

Urlop w systemie zadaniowym liczy się w godzinach jak u wszystkich: dzień urlopu to 8 godzin, a rok pełnego etatu daje 20 albo 26 dni. Skoro nie ma grafiku, dzień urlopu odejmuje się od dni roboczych z kalendarza, od poniedziałku do piątku, chyba że porozumienie o zadaniach wskazuje inne dni pracy. Ten sam mechanizm działa przy zwolnieniu lekarskim: nieobecność obniża wymiar zadań proporcjonalnie, o czym łatwo zapomnieć, gdy lista zadań została ustalona na cały miesiąc.

Praca w porze nocnej w zadaniowym czasie pracy jest dozwolona, ale dodatek nocny z art. 151⁸ należy się za każdą godzinę między 21:00 a 7:00 tak samo jak innym; pracodawca może go zastąpić ryczałtem u osób stale pracujących poza zakładem. Więcej we wpisie o godzinach nocnych.

Nienormowany czas pracy w gastronomii, handlu i transporcie

Zadaniowy czas pracy sprawdza się na stanowiskach, gdzie zadanie ma początek, koniec i mierzalny wynik, a nie wymaga obecności w określonych godzinach; w firmach zmianowych to zwykle nie więcej niż kilka procent załogi. W gastronomii pasuje do szefa kuchni odpowiadającego za menu, zamówienia i koszty, do managera lokali objeżdżającego kilka restauracji i do zaopatrzeniowca. Nie pasuje do kelnerów i kucharzy na zmianach, którzy muszą być na miejscu, gdy jest ruch.

W handlu zadaniowy czas pracy ma sens u kierowników regionalnych, merchandiserów objeżdżających sklepy i u audytorów. Kierownik sklepu pracuje w rozkładzie, bo jego praca to obecność w placówce w godzinach otwarcia. Zapis „nienormowany czas pracy” w umowie kierownika sklepu jest najczęstszym błędem sieci handlowych i najczęstszym źródłem pozwów o nadgodziny po odejściu z pracy.

W transporcie kierowcy mogą mieć zadaniowy czas pracy na podstawie art. 8 ustawy o czasie pracy kierowców, gdy wykonują przewozy w trudnych do zaplanowania godzinach, ale nadal obowiązują ich normy dobowe i tygodniowe oraz rejestracja przez tachograf. Kierowca dostawczy w mieście z listą 30 punktów dziennie zwykle pracuje w zwykłym rozkładzie, bo o godzinach decyduje harmonogram dostaw, nie on.

Zalety i ryzyka nienormowanego czasu pracy

Dla pracownika nienormowany czas pracy oznacza swobodę układania dnia i brak odbijania się na czytniku, dla pracodawcy mniej planowania i brak ewidencji godzin; ryzykiem jest to, że bez pomiaru czasu nikt nie widzi, kiedy zadań robi się za dużo, a nadgodziny wychodzą dopiero w sądzie, z odsetkami i za trzy lata wstecz. Właśnie dlatego system zadaniowy wymaga więcej dyscypliny w liczeniu zadań niż zwykły grafik w liczeniu godzin.

Trzy proste zabezpieczenia wystarczają w większości firm. Po pierwsze, szacunek godzin przy każdym zadaniu i miesięczna suma porównana z wymiarem czasu pracy. Po drugie, przegląd obciążenia raz w miesiącu, z zapisem, że pracownik zgłosił albo nie zgłosił przeciążenia. Po trzecie, jasna reguła, kto może zlecić zadanie poza listą i jak zmienia to sumę godzin. W firmie, gdzie zadania i nieobecności są w jednym programie, ta suma liczy się sama; opisuje to strona o Kodeksie pracy i czasie pracy w Proplanum.

Pytanie, czy można pracować 5 dni w tygodniu po 12 godzin, w systemie zadaniowym ma prostą odpowiedź: nie, bo 60 godzin w tygodniu przekracza przeciętnie 48 godzin łącznie z nadgodzinami z art. 131. Taki tydzień jest możliwy tylko wyjątkowo, w okresie rozliczeniowym z lżejszymi tygodniami, i zawsze oznacza 20 nadgodzin do zapłacenia.

[[cta:rejestracja]]

Najczęstsze pytania o nienormowany czas pracy

Co oznacza nienormowany czas pracy na etacie?

Nienormowany czas pracy na etacie oznacza zadaniowy system z art. 140 Kodeksu pracy: pracownik dostaje zadania i termin, a sam decyduje, w jakich godzinach je wykona. Wymiar etatu, normy 8 i 40 godzin, urlop i odpoczynki obowiązują bez zmian. Nie prowadzi się jedynie ewidencji godzin pracy.

Czy nienormowany czas pracy jest możliwy w umowie o pracę?

Tak, ale pod nazwą zadaniowego czasu pracy i tylko wtedy, gdy uzasadnia to rodzaj pracy, jej organizacja albo miejsce wykonywania. Umowa wskazuje system i wymiar etatu, a zakres zadań i czas na ich wykonanie ustala się w porozumieniu z pracownikiem. Zapis „nienormowany czas pracy” bez uzasadnienia i bez policzonych zadań nie chroni pracodawcy przed roszczeniami o nadgodziny.

Czy przy nienormowanym czasie pracy pracownik otrzymuje nadgodziny?

Tak, jeśli zadań nie dało się wykonać w 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu. Wtedy za każdą godzinę ponad normę należy się normalne wynagrodzenie z dodatkiem 50 albo 100 procent. Nadgodzin nie ma, gdy zadania były wykonalne w normach, a pracownik sam rozłożył je tak, że pracował dłużej.

Kiedy pracodawca nie musi płacić za nadgodziny?

Gdy zadania w systemie zadaniowym były wykonalne w normach, a dłuższa praca wynikała z decyzji pracownika, oraz gdy pracownik jest zarządzającym zakładem albo kierownikiem wyodrębnionej komórki, który pracował ponad normy w razie konieczności. Kierownik komórki zachowuje jednak prawo do wynagrodzenia z dodatkiem za nadgodziny w niedzielę i święto bez oddanego dnia wolnego.

Czy można pracować 5 dni w tygodniu po 12 godzin?

Nie na stałe. 60 godzin w tygodniu przekracza przeciętnie 48 godzin łącznie z nadgodzinami, które dopuszcza art. 131 Kodeksu pracy. Taki tydzień może zdarzyć się wyjątkowo w okresie rozliczeniowym z lżejszymi tygodniami i zawsze oznacza 20 nadgodzin do zapłacenia albo do oddania w czasie wolnym.

Czy każdy kierownik ma nienormowany czas pracy?

Nie. Kierownik ma zadaniowy czas pracy tylko wtedy, gdy pracodawca go nim objął, a uzasadnia to rodzaj pracy. Osobno kierownicy wyodrębnionych komórek i osoby zarządzające zakładem pracują w razie konieczności ponad normy bez dodatku za nadgodziny, ale to nie jest brak norm, tylko brak dodatku.

Jak rozliczyć nienormowany czas pracy?

Rozlicza się wykonanie zadań w terminie, nie godziny, więc wynagrodzenie za miesiąc jest stałe jak na etacie. Pracodawca ewidencjonuje dni pracy, urlopy i nieobecności, a nie godziny. Nadgodziny rozlicza się tylko wtedy, gdy zadań było za dużo, co pracownik wykazuje raportami, mailami albo zeznaniami, a pracodawca broni się szacunkiem godzin z porozumienia o zadaniach.

Czym się różni normowany czas pracy od nienormowanego?

W normowanym czasie pracy pracodawca układa grafik z godzinami i ewidencjonuje każdą godzinę, a nadgodziną jest praca ponad 8 godzin w dobie albo ponad wymiar okresu. W nienormowanym, czyli zadaniowym, pracownik sam wybiera godziny, ewidencji godzin nie ma, a nadgodziny wynikają z nadmiaru zadań. Normy, odpoczynki i urlop są w obu takie same.

Czy nienormowany czas pracy to to samo co ruchomy czas pracy?

Nie. Ruchomy czas pracy z art. 140¹ to zwykły rozkład, w którym pracownik wybiera tylko godzinę rozpoczęcia w ustalonym oknie, a pracodawca nadal ewidencjonuje godziny i pilnuje 8 godzin w dobie. W zadaniowym nie ma godzin w ogóle, są zadania i termin.

Czy przedstawiciel handlowy musi mieć nienormowany czas pracy?

Nie musi, ale to typowe stanowisko dla systemu zadaniowego, bo praca toczy się poza zakładem i bez bieżącego nadzoru. Przedstawiciel może pracować także w zwykłym rozkładzie, z ewidencją godzin na podstawie raportów z wizyt. Wybór należy do pracodawcy, ale w obu wariantach obowiązują te same normy i to samo prawo do nadgodzin.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245): art. 29, 128, 129, 131, 132, 133, 140, 140¹, 149, 150, 151, 151¹, 151⁴, 151⁸.
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. 2004 nr 92 poz. 879), art. 8: zadaniowy czas pracy kierowców.
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz.U. 2018 poz. 2369): zakres ewidencji czasu pracy.

Zadania policzone jak godziny

Nienormowany czas pracy działa dobrze tylko w firmach, które liczą zadania równie uważnie jak inne firmy liczą godziny. Gdy lista zadań, szacunek czasu i nieobecności pracownika są w jednym miejscu, przeciążenie widać w tym samym miesiącu, a nie trzy lata później w pozwie. W Proplanum menedżer zadań i wnioski urlopowe żyją obok grafiku, więc zadanie zaplanowane na dzień urlopu po prostu nie przechodzi; opisuje to strona o komunikatorze i zadaniach.