Równoważny czas pracy: grafik krok po kroku, przykładowy grafik na czerwiec 2026

W czerwcu 2026 to 168 godzin, czyli czternaście zmian po 12 godzin.

Do tego dochodzą trzy liczby, których grafik nie może naruszyć: 11 godzin odpoczynku między zmianami, 35 godzin odpoczynku raz w tygodniu i tyle dni wolnych, ile niedziel, świąt i sobót w okresie. Niżej jest siedem zasad, przykładowy grafik pracy w systemie równoważnym rozpisany dzień po dniu, sposób łączenia zmian dziennych i nocnych oraz lista kontrolna do Excela.

Zasady samego systemu, limity 16 i 24 godzin, okres rozliczeniowy i to, kogo nie wolno planować na dwunastki, opisujemy osobno we wpisie równoważny czas pracy: zasady i limity.

Stan prawny na wrzesień 2026, ostatnia aktualizacja 25 września 2026.

Siedem zasad grafiku w równoważnym systemie czasu pracy

Grafik w równoważnym systemie czasu pracy musi spełniać siedem warunków z Kodeksu pracy: obejmować co najmniej miesiąc, trafić do pracownika tydzień przed startem, nie przekraczać 12 godzin na dobę, zamknąć się w wymiarze okresu rozliczeniowego, zachować 11 godzin odpoczynku dobowego i 35 tygodniowego oraz dać tyle dni wolnych, ile wymaga art. 147. Każdy z tych warunków da się sprawdzić liczbą.

1. Okres co najmniej miesiąca. Rozkład czasu pracy sporządza się na okres nie krótszy niż miesiąc, także gdy okres rozliczeniowy trwa 3 miesiące (art. 129 § 3).
2. Tydzień wyprzedzenia. Pracownik dostaje grafik na papierze albo elektronicznie co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem pracy w okresie, którego grafik dotyczy (art. 129 § 3).
3. Do 12 godzin na dobę. Dłuższe dni tylko przy dozorze urządzeń (16 godzin) i ochronie (24 godziny), z art. 136 i 137.
4. Suma równa wymiarowi. Godziny w grafiku nie mogą przekroczyć wymiaru z art. 130; niedobór jest dopuszczalny, nadwyżka to nadgodziny zaplanowane z góry, czego robić nie wolno.
5. 11 godzin między zmianami. Po dwunastce 7:00 do 19:00 następna najwcześniej o 6:00 (art. 132).
6. 35 godzin raz w tygodniu. Przy zmianie pory pracy odpoczynek tygodniowy może zejść do 24 godzin (art. 133).
7. Dni wolne z art. 147. Co najmniej tyle, ile niedziel, świąt i dni wolnych z pięciodniowego tygodnia; za niedzielę dzień wolny w ciągu 6 dni przed nią lub po niej (art. 151 z indeksem 11).

System równoważnego czasu pracy stosuje się, gdy jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją (art. 135 § 1), a przedłużony dobowy wymiar czasu pracy równoważy się krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy. Normy czasu pracy są te same co w systemie podstawowym: 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy (art. 129 § 1). Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy (art. 128 § 1), więc przerwa z art. 134 jest wliczana do czasu pracy i dwunastka w grafiku to pełne 12 godzin.

Grafik, który spełnia te siedem punktów, jest zgodny z przepisami prawa pracy niezależnie od tego, czy ktoś ułożył go w programie, w arkuszu, czy na tablicy w zapleczu.

Przykładowy grafik pracy w systemie równoważnym: czerwiec 2026

Przykładowy grafik na czerwiec 2026 dla kasjerki na zmianach 7:00 do 19:00 ma czternaście dwunastek i 168 godzin, czyli dokładnie wymiar miesiąca: cztery pełne tygodnie razy 40 godzin, plus 16 godzin za poniedziałek i wtorek 29 i 30 czerwca, minus 8 godzin za Boże Ciało w czwartek 4 czerwca. Zmiany układają się w rytm cztery, trzy, cztery, trzy.

Sprawdźmy siedem zasad. Miesiąc pełny, 12 godzin na dobę, suma 168 równa wymiarowi. Między dwunastkami zawsze jest co najmniej dzień wolny albo noc od 19:00 do 7:00, czyli 12 godzin, więcej niż wymagane 11. Każdy tydzień ma niedzielę wolną plus sąsiedni dzień, więc 35 godzin odpoczynku jest z zapasem. Dni wolnych jest 16 przy minimum 9 (4 niedziele, 1 święto, 4 dni za soboty).

Ten sam schemat dla zespołu czterech osób w sklepie czynnym 7:00 do 21:00 wygląda tak, że dwie osoby otwierają na zmianie 7:00 do 19:00, a dwie zamykają na zmianie 9:00 do 21:00, przy czym każda osoba zachowuje swój rytm cztery, trzy. Obsada w godzinach 9:00 do 19:00 wynosi cztery osoby, a w szczycie sobotnim można dołożyć piątą na krótkiej zmianie ośmiogodzinnej.

Jak ułożyć grafik równoważny krok po kroku

Grafik w systemie równoważnym układa się od liczb do nazwisk: najpierw wymiar okresu z art. 130, potem obowiązkowe dni wolne, potem obsada na każdy dzień, a dopiero na końcu przypisanie zmian konkretnym osobom i kontrola odpoczynków. Odwrotna kolejność, czyli wpisywanie ludzi w kratki od pierwszego dnia, kończy się nadgodzinami w ostatnim tygodniu.

1. Policz wymiar okresu rozliczeniowego. Dla miesiąca: 40 godzin razy pełne tygodnie plus 8 godzin za dni od poniedziałku do piątku poza pełnymi tygodniami, minus 8 za każde święto w dniu innym niż niedziela. Gotowe liczby dla 2026 i 2027 są w naszym kalendarzu czasu pracy.
2. Zaznacz dni wolne z art. 147 dla każdej osoby: niedziele, święta i dni za soboty; kto pracuje w niedzielę, dostaje dzień wolny w ciągu 6 dni.
3. Ustal zapotrzebowanie: ile osób potrzeba w każdej godzinie dnia. Dwunastki mają sens tam, gdzie obsada jest potrzebna przez 12 do 14 godzin.
4. Rozłóż zmiany na dni tak, żeby suma godzin każdej osoby była równa jej wymiarowi (na części etatu proporcjonalnie).
5. Sprawdź odpoczynki: 11 godzin między końcem jednej zmiany a początkiem następnej, 35 godzin raz w tygodniu.
6. Oznacz osoby z limitem 8 godzin (ciąża, rodzic dziecka do 4 lat bez zgody, stanowiska szkodliwe, orzeczenie o niepełnosprawności).
7. Przekaż grafik tydzień przed startem i zachowaj potwierdzenie, bo przy kontroli Państwowej Inspekcji Pracy termin przekazania jest sprawdzany.

W praktyce najwięcej czasu zajmuje krok czwarty, bo urlopy i dyspozycyjność pracowników rozjeżdżają równy rytm. Przy dziesięciu osobach i miesiącu warto przyjąć, że jedna czy dwie osoby będą miały wymiar niedopełniony, a nie przekroczony.

[[cta:grafik]]

Zmiany dzienne i nocne w jednym grafiku równoważnym

Grafik równoważny może łączyć dwunastki dzienne 7:00 do 19:00 z nocnymi 19:00 do 7:00, ale przejście z dnia na noc musi zostawić 11 godzin przerwy, a przejście z nocy na dzień co najmniej 24 godziny odpoczynku tygodniowego zamiast 35 (art. 133 § 2). Pracownik, który kończy nocną zmianę o 7:00 w środę, może zacząć dzienną najwcześniej o 18:00 tego dnia, a w praktyce dopiero w czwartek.

Nocna dwunastka obejmuje 8 godzin pory nocnej między 21:00 a 7:00 i daje dodatek 20 procent stawki godzinowej z płacy minimalnej za każdą taką godzinę. Na stanowiskach z wykazu prac szczególnie niebezpiecznych albo wymagających dużego wysiłku praca w nocy nie może przekraczać 8 godzin (art. 151 z indeksem 7 § 3), więc tam nocnych dwunastek w grafiku być nie może. Do tego dochodzi doba pracownicza, czyli 24 godziny od rozpoczęcia pracy (art. 128 § 3): ponowne rozpoczęcie pracy w tej samej dobie oznacza nadgodziny, dlatego kolejna dwunastka zaczyna się o tej samej godzinie co poprzednia albo później. Odpoczynek między zmianami przy dwunastkach omawiamy też we wpisie ile przerwy na 12 godzin pracy.

Ile godzin w tygodniu w systemie równoważnym

W systemie równoważnym tydzień może mieć 36, 48, a nawet 60 godzin, pod warunkiem że w okresie rozliczeniowym średnia wyniesie 40 godzin, a łącznie z nadgodzinami nie przekroczy 48 (art. 129 § 1 i art. 131 § 1). W przykładowym grafiku na czerwiec 2026 tygodnie mają 48, 36, 48 i 36 godzin, a średnia w miesiącu 39,2 godziny na tydzień, bo czerwiec ma 30 dni, czyli 4,29 tygodnia.

Przy okresie trzymiesięcznym rachunek robi się na kwartał: w czwartym kwartale 2026 wymiar wynosi 496 godzin, czyli 41 dwunastek plus jedna czterogodzinna zmiana. Można więc zaplanować w październiku 15 dwunastek, w listopadzie 12, a w grudniu 14, byle suma się zgadzała i każdy miesiąc miał własny grafik przekazany tydzień wcześniej. Praca nadliczbowa jest dopuszczalna tylko w razie szczególnych potrzeb pracodawcy albo akcji ratowniczej (art. 151 § 1), więc godzin nadliczbowych nie wolno wpisywać do grafiku z góry; przekroczenie przeciętnej normy tygodniowej wychodzi dopiero przy rozliczaniu czasu pracy na koniec okresu.

Czy pracownik może nie zgodzić się na zmianę grafiku

Kodeks pracy nie mówi wprost, kiedy wolno zmienić przekazany grafik, dlatego liczą się zasady zapisane w regulaminie pracy albo układzie zbiorowym i stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy: zmiana jest dopuszczalna w sytuacjach, których pracodawca nie mógł przewidzieć, na przykład choroba innego pracownika, oraz na wniosek pracownika. Zmiany harmonogramu nie mogą naruszyć odpoczynków ani zwiększyć wymiaru, a pracownik powinien dostać ją z wyprzedzeniem, a nie w drzwiach.

Pracownik może odmówić zmiany, która narusza 11 godzin odpoczynku, planuje mu dwunastkę mimo limitu 8 godzin albo odbiera niedzielę wolną należną raz na 4 tygodnie. Zamiana zmian między dwiema osobami na ich prośbę jest dopuszczalna, ale kierownik musi sprawdzić odpoczynki obu osób po zamianie, bo to on odpowiada za grafik.

W sklepie z ośmioma osobami takie zamiany zdarzają się kilka razy w miesiącu. Dobrą praktyką jest pisemna prośba (wystarczy wiadomość w aplikacji) i wpis zmiany w grafiku tego samego dnia, żeby ewidencja czasu pracy zgadzała się z tym, co stało się naprawdę.

Zwolnienie lekarskie, urlop i święto w grafiku równoważnym

Zwolnienie lekarskie obniża wymiar czasu pracy o godziny zaplanowane w grafiku na dni choroby (art. 130 § 3), więc L4 od poniedziałku do środy przy zaplanowanych dwóch dwunastkach zdejmuje z wymiaru 24 godziny, a przy zaplanowanej jednej 12. Grafiku na dni choroby nie przerabia się wstecz, żeby „zmieścić” chorobę w dniach wolnych.

Urlop wypoczynkowy udziela się w godzinach: dzień urlopu to 8 godzin, ale na dwunastkę schodzi 12 godzin z puli (art. 154 z indeksem 2). Pracownik z 26 dniami urlopu ma 208 godzin, co daje 17 dwunastek i 4 godziny. Święto przypadające w dzień zaplanowanej pracy staje się dniem wolnym, a wymiar miesiąca jest już o nie obniżony, więc niczego nie trzeba oddawać, chyba że praca w święto jest dozwolona, jak w hotelu, wtedy należy się dzień wolny do końca okresu. Praca w niedziele i święta jest dozwolona tylko tam, gdzie pozwala na to art. 151 z indeksem 10, na przykład w hotelach, gastronomii, ochronie, opiece zdrowotnej i w ruchu ciągłym.

Grafik równoważny w Excelu: co arkusz musi sprawdzić

Grafik równoważny w Excelu działa, jeśli arkusz sam liczy pięć rzeczy: sumę godzin każdej osoby w miesiącu wobec wymiaru, liczbę dni wolnych wobec minimum z art. 147, odstęp między końcem jednej zmiany a początkiem następnej, najdłuższą przerwę w każdym tygodniu i liczbę wolnych niedziel. Bez tych formuł arkusz jest tylko tabelą, w której błąd wychodzi na koniec miesiąca w postaci nadgodzin.

Prosty układ, który się sprawdza: wiersze to osoby, kolumny to dni miesiąca, w komórce godzina rozpoczęcia i zakończenia pracy, a w ostatnich kolumnach suma godzin, różnica wobec wymiaru i liczba dni wolnych. Odpoczynek dobowy da się policzyć formułą porównującą koniec zmiany z początkiem następnej. Gotowy miesięczny grafik pracy do druku i do arkusza jest w naszych wzorach.

[[cta:produkcja]]

Najczęstsze pytania

Jaki jest wzór grafiku równoważnego czasu pracy?

Wzór to tabela z osobami w wierszach i dniami miesiąca w kolumnach, z godzinami zmian w komórkach oraz kolumnami sumy godzin, różnicy wobec wymiaru i liczby dni wolnych. Przykład na czerwiec 2026 jest wyżej: rytm cztery dwunastki, trzy dwunastki daje 168 godzin i 16 dni wolnych.

Jak układać harmonogramy czasu pracy w systemie równoważnym?

Od wymiaru do nazwisk: policzyć wymiar z art. 130, zaznaczyć dni wolne z art. 147, ustalić zapotrzebowanie na obsadę w każdej godzinie, rozłożyć zmiany do 12 godzin, sprawdzić odpoczynki 11 i 35 godzin i przekazać grafik tydzień przed startem.

Ile godzin w tygodniu w systemie równoważnym?

Przeciętnie 40 w okresie rozliczeniowym. Pojedynczy tydzień może mieć 36 albo 48 godzin, a z nadgodzinami średnia nie może przekroczyć 48 godzin.

Czy pracownik może nie zgodzić się na zmianę grafiku?

Może odmówić zmiany, która narusza odpoczynek 11 lub 35 godzin, przekracza 12 godzin na dobę albo limit 8 godzin dla osób chronionych, lub odbiera należną wolną niedzielę. Zmiana z powodów nieprzewidzianych, zgodna z regulaminem i z prawem, jest poleceniem służbowym.

Czy w systemie równoważnym zawsze pracuje się po 12 godzin?

Nie. 12 godzin to górna granica, a grafik może mieszać zmiany 12-, 10-, 8- i 6-godzinne. Ważne, żeby suma w okresie rozliczeniowym była równa wymiarowi, a dłuższe dni miały w zamian krótsze albo wolne.

Z jakim wyprzedzeniem pracodawca musi przekazać grafik pracy?

Co najmniej na tydzień przed rozpoczęciem pracy w okresie, którego grafik dotyczy, w postaci papierowej albo elektronicznej (art. 129 § 3). Grafik obejmuje co najmniej miesiąc.

Jak liczone jest L4 w systemie równoważnym?

Wymiar obniża się o godziny zaplanowane w grafiku na dni choroby. Dwie dwunastki w tygodniu zwolnienia to 24 godziny mniej do przepracowania w okresie rozliczeniowym.

Ile dni pod rząd można pracować w systemie równoważnym?

Kodeks nie podaje liczby dni, tylko odpoczynki: 11 godzin w każdej dobie i 35 godzin w każdym tygodniu. W praktyce oznacza to najwyżej sześć dni pracy między dwoma odpoczynkami tygodniowymi, a przy dwunastkach zwykle trzy do czterech dni z rzędu.

Czy grafik równoważny można ułożyć na 3 miesiące?

Okres rozliczeniowy może trwać 3 miesiące, ale grafik nadal sporządza się na co najmniej miesiąc i przekazuje tydzień przed każdym miesiącem. Bilans godzin zamyka się na koniec kwartału.

Podstawa prawna

• Kodeks pracy (ustawa z 26 czerwca 1974 r., t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245): art. 129 § 1 i 3 (normy, grafik na co najmniej miesiąc przekazany tydzień wcześniej), art. 130 (wymiar czasu pracy i obniżenie o nieobecność), art. 131 (48 godzin z nadgodzinami), art. 132 i 133 (odpoczynek 11 i 35 godzin, 24 godziny przy zmianie pory pracy), art. 135, 136 i 137 (system równoważny), art. 147 (dni wolne), art. 148 (limit 8 godzin), art. 151 z indeksem 7 (pora nocna), art. 151 z indeksem 11 i 151 z indeksem 12 (dzień wolny za niedzielę, wolna niedziela raz na 4 tygodnie), art. 154 z indeksem 2 (urlop w godzinach).
• Państwowa Inspekcja Pracy, porady prawne: czas pracy.

Stan prawny na 25 września 2026 roku.

Grafik równoważny ułożony w programie

Proplanum to program do układania grafików dla firm pracujących na zmiany. Przy każdej wpisanej dwunastce sprawdza odpoczynek 11 i 35 godzin, sumę godzin wobec wymiaru okresu rozliczeniowego, dni wolne i limit 8 godzin dla osób chronionych, a gotowy grafik wysyła pracownikom do aplikacji z datą przekazania. Jak wygląda układanie takiego grafiku, pokazuje strona grafik pracy online.